Zijn bijnaam is El Loco (‘De Gek’). Maar Milei is bovenal níét wat zijn voorgangers waren: peronist

Dit is het beeld dat schrijver Juan Luis González schetst in zijn biografie van de nieuwe president van Argentinië, met als titel El Loco (‘De Gek’). Het is een bijnaam die Milei al in zijn jeugd kreeg vanwege zijn ongecontroleerde driftbuien.

Vriend en vijand zijn het in Argentinië over één ding eens: als de libertaire econoom zondag wordt beëdigd, zal dat het noodlijdende land behoorlijk opschudden. „Het voordeel van Milei is dat hij zich niet anders voordoet dan hij is”, zegt biograaf González tijdens een videogesprek vanuit zijn huis in Buenos Aires. „Milei is transparant. Iemand die in elk geval zelf gelooft in wat hij zegt”, meent González. Het grote risico met Milei als president is volgens de biograaf zijn geestelijke instabiliteit. „De driftbuien uit zijn jeugd is hij nog niet ontgroeid is en hij heeft nauwelijks politieke ervaring. Die combinatie is riskant”, denkt hij.

„Als je het niet met hem eens bent en – ook al doe je dat voorzichtig – kritiek wil leveren, heb je een probleem”

Dat Milei vrijwel direct na zijn verkiezingswinst liet weten zich te willen bekeren tot het Jodendom verraste hem niet. „Milei is al jaren spiritueel zoekende en heeft verschillende religies en stromingen uitgeprobeerd. Hij blijft daar dan een tijdje in hangen, maar als het geen bevrediging geeft, probeert hij iets anders. Hij heeft houvast nodig.” Een van de meest uitgemolken verhalen in de Argentijnse media is hoe Milei zijn overleden hond Conan liet klonen. Via een medium zou hij nog steeds communiceren met de hond en hem zelfs advies vragen.

Behalve spiritueel is Milei ook een keiharde econoom. Een anarcho-kapitalist noemt hij zich, met ultrarechtse ideeën. Dat hij het als politiek outsider in slechts twee jaar tot president heeft kunnen schoppen, komt vooral door de slepende economische crisis in Argentinië. Met een inflatie van 140 procent op jaarbasis en inmiddels meer dan 40 procent van de bevolking die in armoede leeft, zijn de politieke ontevredenheid en wanhoop zo groot dat de Argentijnen bereid waren een harde ruk naar uiterst rechts te maken met hun keuze voor Milei. Vooral ook veel jongeren, die hun land alleen maar in crisis meemaakten, stemden op Milei, die hen met een slimme socialemediacampagne aan zich wist te binden.

Tegenstanders houden foto’s van tegenkandidaat Sergio Massa voor een poster van Milei.
Foto Luis Robayo/AFP

Milei heeft verregaande ideeën over een nieuwe inrichting van de economie om Argentinië uit het slop te trekken. Hij wil bijvoorbeeld de dollar invoeren en hij wil af van de peso die steeds verder in waarde daalt. De overheidsuitgaven wil hij met drastische ingrepen terugdringen.

Het vertrouwen in de gevestigde politiek, met de links-populistische peronisten aan de macht, is weggeslagen na twee decennia van permanente crisis. „De mensen hebben uit woede op Milei gestemd. Hij belooft hen een ommezwaai”, zegt econoom Roberto Cachanosky. Hij werkte jarenlang samen met Milei, maar ze raakten gebrouilleerd. „Milei stelt zich nu op als de reddende engel en zegt: ‘Iedereen die vóór mij aan de macht was, is slecht, en ik ga het helemaal anders doen’.”

Het zijn de typische beloftes van populistische leiders in Zuid-Amerika, of ze nu rechts of links zijn. „Iemand als Hugo Chávez zei dit soort dingen ook, en we hebben gezien wat de gevolgen waren”, zegt Cachanosky, verwijzend naar de totale implosie van het ooit welvarende Venezuela. Mileis economische plannen, zoals het kortwieken van ministeries met „de kettingzaag”, het sluiten van de Centrale Bank en dollarisering worden volgens hem te mooi voorgesteld.

„Hij zal met alle beloftes en de wanhoop al snel resultaat moeten leveren. Maar ik voorzie chaos, want hij wil wel de dollar invoeren, maar Argentinië heeft geen dollars, maar juist een enorme dollarschuld. Als je kritisch vraagt hoe hij dit plan wil uitvoeren, kun je al snel met Milei in de clinch raken”, zegt Cachanosky, die zelf meerdere aanvaringen met hem had.

Tijdens het gesprek komt hij drie keer terug op een eigenschap van Milei. „Als je het niet met hem eens bent en – ook al doe je dat voorzichtig – kritiek wil leveren, heb je een probleem. Hij duldt geen tegenspraak. Dat is gevaarlijk en bovenal: samenwerking wordt dus moeilijk”, stelt Cachanosky.

Tijdens een van zijn tv-optredens in aanloop naar de verkiezingen stond Milei in een donkergrijs pak en met zijn kenmerkende verwilderde haardos voor een bord met blauwe plakkertjes. Ze stelden de verschillende ministeries voor. Eén voor één trok hij de papiertjes eraf. „Ministerie van Onderwijs, weg! Ministerie van Cultuur, weg! Ministerie van Volksgezondheid, weg ermee!”, zei Milei. Cachanosky: „De Milei die ik ken gaat door tot hij z’n zin krijgt. Maar hij heeft geen vrij spel, want in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat heeft hij geen meerderheid. In de politiek moet je samenwerken en coalities smeden. Hij zal zich moeten aanpassen.”

Tijdens de laatste verkiezingen werden ook congresleden en gouverneurs voor de provincies gekozen. De partij van Milei heeft slechts 38 van de 257 zetels in het Huis van Afgevaardigden en 8 van de 72 in de Senaat in handen en zal dus coalities moeten smeden.

Nu de winst binnen is, matigt Milei dan ook zijn toon al. De afgelopen maanden had Milei bijvoorbeeld zijn aanval op de Paus – een Argentijn – geopend. Hij noemde hem een „klootzak”, en „communist’’. Maar na zijn verkiezingsoverwinning hadden de twee een ‘prettig’ gesprek, volgens Argentijnse media. De Paus zou hebben beloofd om Milei een rozenkrans te sturen. Over de rechtse oud-president Mauricio Macri, die hij eerder nog had uitgescholden voor ‘socialist’, zei Milei na zijn overwinning ineens dat hij het „voor 90 procent” met hem eens is. Met de benoeming van Luis Caputo, hoofd van de centrale bank tijdens Macri’s regeerperiode, tot minister van Economie geeft Milei een duidelijke boodschap af voor een grotere samenwerking.

Ook opvallend: een week na zijn aantreden zwakt Milei zijn „economische revolutie” al af. Hij denkt erover om het dollariseringsplan voorlopig te parkeren. En om de extreem hoge inflatie aan te pakken heeft hij minstens 18 tot 24 maanden nodig.

Tijdens zijn campagne gebruikte Javier Milei de kettingzaag om te laten zien wat hij wil doen met de begroting.
Foto Natacha Pisarenko/AP

Pablo Testori, vriend en medewerker van Mileis partij La Libertad Avanza (‘De Vrijheid Vooruit’), schiet in de lach als hij alle zorgen van critici hoort over de nieuwe president. Milei is volgens oud-militair en -politieman Testori vooral iemand vol energie, gedreven door het libertarisme. Een geloof in absolute individuele vrijheid en een diepe afkeer van autoriteit typeren volgens hem de „vrije geest” Milei. „Ik ken hem al heel lang, van voor hij de politiek in ging. Natuurlijk is een bepaald beeld boven komen drijven door zijn campagne en bepaalde uitlatingen die de gevestigde orde niet waardeert, maar dit land moet gered worden. Milei is heel zorgzaam en kan goed naar mensen luisteren.”

Testori was erbij toen Milei in 2020 aan een stuk of dertig intimi bekendmaakte dat hij erover dacht de politiek in te gaan. „We waren informeel bij elkaar, en net als de anderen had ik zoiets van: dit moet je echt doen Javier! We hebben met z’n allen geproost.” Testori schreef mee aan het partijprogramma en dan vooral de paragrafen over veiligheid. Vanwege zijn achtergrond bij de politie, jarenlang gestationeerd in de sloppenwijken van Buenos Aires, waardeerde Milei zijn inbreng, zegt hij. „Ik ben heel blij dat er versoepeling komt van de wapenwetgeving. Vrijheid, zoals Javier het voorstelt betekent ook de vrijheid op zelfbescherming. Dat gaat hand in hand.”

De ideeën van Milei hebben raakvlakken met die van oud-presidenten Donald Trump en Jair Bolsonaro, maar ook met Viktor Orbán en Geert Wilders, die ook was uitgenodigd voor zijn inauguratie. Net als andere rechts-radicale politici pleit Milei bijvoorbeeld voor strengere straffen, hij wil bijvoorbeeld tieners (vanaf 14 jaar) als volwassenen berechten. Ook flirt hij met uittreding van Argentinië uit allerlei internationale handelsblokken en samenwerkingsverbanden.

Milei ziet andere rechts-populisten als geestverwanten, maar er zijn zeker ook verschillen. Zo is hij tegen abortus – een ingreep die in het land van de paus in 2020 juist legaal werd – maar hij is wel vóór legalisatie van prostitutie en wiet. Ook keert hij zich niet tegen wat andere rechts-populisten ‘genderideologie’ noemen. Milei staat tolerant tegenover lhtbi’ers en vindt het prima als mensen zelf willen bepalen met welk gender ze zich identificeren – „zolang het de overheid maar geen geld kost”.

Lilia Lemoine (43) zag Mileis zachte kant al vrij snel toen ze in 2021 als zijn stylist aan de slag ging. Met wat kleine ingrepen – hij liet op haar advies zijn bakkebaarden en haar groeien, ging lichte make-up dragen en trok een leren jack aan – mat ze hem een rockster-imago aan. „Hij is stoer maar heeft ook een zachte kant. Hij is een soort antiheld”, zei Lemoine tijdens een gesprek in oktober. „Iemand die je vertrouwt en die heel veel over heeft voor mensen.”

Ze weigert Milei te stempelen als ultra- of extreem-rechts. Want dan zou zij zelf – als bewonderaar en partijgenoot – dat toch ook moeten zijn? „Het wordt zo makkelijk gebruikt die term. Maar zijn ideeën zijn uiteenlopend en niet in een hokje te vatten. Zie ik eruit als extreem-rechts? Er was een tijd dat ik worstelde met mijn gender. Als jong meisje wilde ik een jongen zijn. Ik droeg jongenskleding en bond mijn borsten af toen ze gingen groeien. Uiteindelijk, toen ik ouder werd, ben ik erover heen gegroeid. Dit zijn onderwerpen die ik rustig met Javier kan bespreken. Zelf heeft hij ook geen vooroordelen. Hij is voor legalisatie van prostitutie en wiet. En hij staat heel tolerant tegenover lhbti. Zijn dat ultrarechtse ideeën?” zegt ze.

Econoom Cachanosky vreest vooral dat Argentinië geïsoleerd raakt onder Milei, net zoals dat Brazilië overkwam toen Bolsonaro aan de macht was. Zeker als hij de beloftes gaat waarmaken om relaties met „het communistisch China” te verbreken of met buurland Brazilië, waar Bolsonaro’s sociaal-democratische opvolger Lula da Silva aan de macht is. „China is onze grootste afnemer, Brazilië is onze belangrijkste buur. Hoewel je al ziet dat Milei nu hij tot president is gekozen, milder praat dan toen hij schreeuwend op campagne ging. Nog even en de Argentijnen zien dat hij geen outsider meer is waarop ze gestemd hebben, maar dat hij inmiddels ook behoort tot het establishment”, zegt hij.

Volgens biograaf González hebben veel Argentijnen niet per se vanwege Milei’s ultrarechtse ideeën op hem gestemd, maar omdat de nationale gemoedstoestand hiernaar was. „Alles beter dan opnieuw een peronistische regering.” Dit maakt de verwachtingen over Milei ook onrealistisch hooggespannen. En het grootste risico, volgens González, is dat „Milei er niet goed mee kan omgaan als de dingen niet lukken. De Argentijnse economie en ons land zijn heel ingewikkeld. Je kunt niet direct verandering krijgen, maar dat verwachten de mensen wel. De vraag is hoe hij er mee omgaat als het Huis van Afgevaardigden of Senaat, waar hij geen meerderheid heeft, zijn plannen zoals de dollarisering of radicale ingrepen, uiteindelijk blokkeert? Slaat hij door, wordt hij driftig zoals hij al sinds zijn jeugd doet, of zal het hem lukken echt te regeren?”

Leeslijst