Volgens dna-onderzoek kon Beethoven niet in de maat klappen

Toon me uw dna en ik zeg u of u een meesterwerk zult componeren. Zou dat niet handig zijn? Uw kind twijfelt tussen blokfluitles en honkbal en een simpel testje geeft uitsluitsel. Zulke fantasieën zijn nadrukkelijk toekomstmuziek: wetenschapper Laura Wesseldijk, die verstand heeft van deze zaken, benadrukt dat ze niet aan „genetisch determinisme” doet. Maar ze heeft wel degelijk aangetoond dat dna onze muzikaliteit een béétje kan voorspellen. Zaterdag 15 juni vertelt Wesseldijk erover in TivoliVredenburg, tijdens de tweede editie van het SNAAR Festival over wetenschap en muziek.

„Wat we wel weten is dat muzikaliteit clustert in families”, zegt Wesseldijk via Zoom vanuit haar kantoor in het Amsterdam UMC. Ze lacht: „Om dat te bewijzen zitten er een broer en zus bij mij op het podium.” Cellist Isaac en violiste Yente Lottman luisteren de lezing van Wesseldijk zaterdag op met muziek. Het festival biedt ook optredens van onder meer Maat Saxophone Quartet, celliste Maya Fridman en violiste en artistiek leider Merel Vercammen.

Dat genetische factoren van invloed zijn op onze muzikaliteit staat wel vast. Maar welke precies? En hoe onderzoek je dat? „Het is niet zo dat we kunnen zeggen: in dít gen zit de muzikaliteit”, zegt Wesseldijk. „Er zijn miljoenen varianten in het dna, en die kunnen allemaal van invloed zijn. Die moet je dus allemaal bekijken. Daar heb je grote studies van honderdduizenden mensen voor nodig.”

Laura Wesseldijk.
Foto Felix Bernoully/ MPIEA

Genetische varianten

Gelukkig bestaat er Amerikaans onderzoek, door het bedrijf 23andMe, naar de genetische varianten voor in de maat klappen bij maar liefst 600.000 mensen. Aan de hand van die resultaten kan een ‘polygenetische score’, oftewel genetische aanleg, worden berekend. Voor alle miljoenen varianten in je dna krijg je een piepklein plusje of minnetje, en bij elkaar opgeteld resulteren die in een uiteindelijke score: je genetische aanleg voor in de maat klappen.

In Zweeds onderzoek deden tienduizend mensen met dna-data allerlei simpele muziektestjes, zoals ritmes herkennen en in de maat klappen. Dat onderzoek vormde het uitgangspunt voor Wesseldijks studie. Ze berekende de polygenetische score voor de mensen in de Zweedse studie en wat bleek: hoe hoger hun score, hoe beter ze de testjes deden. Wesseldijk zag dat genetische aanleg voor in de maat klappen kan voorspellen hoe goed of slecht iemand de muziektestjes zal afleggen. Wesseldijk plaatst wel meteen een grote kanttekening: „De scores hebben een voorspellende waarde, maar die is beperkt. Sterker nog, ik heb ook het dna van Beethoven door mijn model gehaald, en hij scoort verschrikkelijk laag!”

Ze ziet het onderzoek daarom vooral als „een leermoment”: „De huidige techniek is niet goed genoeg om echte voorspellingen te doen over iemands muzikaliteit. En het kan gevaarlijk zijn om met de uitkomsten aan de haal te gaan.” Daar zit een serieuze waarschuwing in. Je kunt tegenwoordig een wanguitstrijkje opsturen naar bedrijven die je genoom uitlezen en aan de hand daarvan allerlei voorspellingen doen. Ook wordt er volop gespeculeerd over embryoselectie. Wesseldijk is duidelijk: „Wees daar héél voorzichtig mee. Alles in het genoom is met elkaar verweven, het zijn complexe pakketjes waaraan je niet zomaar kunt gaan sleutelen. En vergeet niet dat genetica maar één deel van het verhaal is, er is een complex samenspel tussen genen en de omgeving.”

Lees ook

Violist Merel Vercammen: ‘Wetenschap en muziek ontstaan uit eenzelfde droom’

Violist Merel Vercammen, hier tijdens een repetitie, organiseert het nieuwe festival SNAAR, over muziek en wetenschap.

Goudmijn

Maar goed, het bloed kruipt waar het niet gaan kan en Wesseldijk heeft laatst zelf ook genetisch materiaal naar zo’n bedrijf gestuurd. „Je krijgt dan allemaal voorspellingen en aanbevelingen terug, bijvoorbeeld of je van koffie houdt en wat jouw ideale tijd is om op te staan. Bij mij was dat 8.05 uur. Dit soort dingen kún je echt niet zeggen. En toch zet ik mijn wekker nu om 8.05 uur, haha. Mijn collega’s lachten me vierkant uit.”

Grappig genoeg was het bedrijf waar Wesseldijk haar dna naartoe zond 23andMe, het Amerikaanse bedrijf dat uitvond welke genetische varianten van invloed zijn bij in de maat kunnen klappen en dat zo haar onderzoek mogelijk heeft gemaakt. „Mensen betalen hen om hun data te onderzoeken, ze bekijken het hele genoom, dat is echt een goudmijn. Het is hún database die ik gebruikt heb voor mijn studie.”

Haar eigen aanleg voor muzikaliteit heeft Wesseldijk nog niet onderzocht. Tot haar achttiende heeft ze op hoog niveau trombone gespeeld, ze speelde ook elektrisch gitaar en sinds haar dertigste drumt ze. Toch heeft ze geen hoge verwachtingen van haar score: „Al durf ik wel te voorspellen dat ik beter scoor dan Beethoven.”

Lees verder…….