Geen vaccins uit de EU? Dan komt Boris Johnson ze wel halen

De Britse ex-premier Boris Johnson beschikt over een rijke fantasie, dat mag geen nieuws heten. Maar „militaire opties” overwegen om coronavaccins uit een Nederlandse fabriek te kunnen bemachtigen, zoiets gaat zelfs voor zijn doen wel ver.

Tabloidkrant The Daily Mail kwam maandag met het verhaal dat Johnson, midden in de coronapandemie in maart 2021, aan zijn veiligheidsdiensten had gevraagd „een geheime inval” te overwegen om zo de beschikking te krijgen over miljoenen AstraZeneca-vaccins uit een fabriek in Leiden. Erg ver kwam het plan niet – diplomaten vertelden Johnson al snel dat zo’n inval geen goed idee zou zijn en de verhoudingen met de Europese Unie verder onder druk zou zetten.

Midden in de coronapandemie raakten het Verenigd Koninkrijk en de EU verstrikt in een gevecht om de toen felbegeerde AstraZeneca-vaccins. Die werden onder andere geproduceerd bij het bedrijf Halix in Leiden. Het was kort nadat het Verenigd Koninkrijk de EU had verlaten en voor beide partijen stond de reputatie op het spel. Johnson wilde bewijzen dat het VK beter af was zonder Brussel, de EU wilde juist laten zien dat gezamenlijkheid in tijden van crisis beter werkt.

Covid-commissie

Het VK lag in maart 2021 met vaccineren ver voor op de EU-lidstaten. Maar in Brussel bestonden vermoedens dat de Brits-Zweedse vaccinfabrikant AstraZeneca het VK voortrok en geen in Engeland geproduceerde vaccins naar de EU liet gaan, tegen de afspraken met Brussel in. De voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, dreigde vervolgens met een exportverbod van vaccins naar het VK. Haar dreigement maakte Johnson volgens The Daily Mail zo nijdig dat hij op het idee van een inval kwam, om vijf miljoen vaccins op te halen die volgens een van de bronnen „praktisch gestolen waren” van het VK.

De publicatie van het verhaal is goed getimed, namelijk in aanloop naar Johnsons verschijning deze week voor een onafhankelijke onderzoekscommissie naar de coronapandemie. Woensdag en donderdag moet de ex-premier onder ede verantwoording afleggen over zijn rol en zijn beslissingen tijdens de coronacrisis. Volgens The Daily Mail zal Johnson graag vertellen over zijn frustraties met de EU en de moeite die hij deed om de Britten gevaccineerd te krijgen.

Lees ook Europa staat voor een raadsel: waar zijn de Leidse vaccins gebleven?

Europa staat voor een raadsel: waar zijn de Leidse vaccins gebleven?

Maar vooral zal Johnson zich moeten verweren tegen de vele serieuze verwijten die hem zijn gemaakt door hoge ambtenaren en wetenschappers die hem voorgingen bij de verhoren. Een centrale vraag zal zijn of Johnson en zijn regering eerder in actie hadden moeten komen en met een snellere lockdown levens hadden kunnen redden.

Lockdownregels

Want Boris Johnson was in het begin helemaal niet geïnteresseerd in het virus en de risico’s voor de Britse gezondheidszorg, verklaarden meerdere wetenschappers voor de onderzoekscommissie; zo onderbrak hij zijn vakantie er niet voor in februari 2020. In die beginfase had Johnson ook voorgesteld om zich op televisie met het coronavirus te laten injecteren, om de bevolking gerust te stellen dat het allemaal wel mee viel met de risico’s.

Niet veel later, in maart 2020, raakte Johnson zelf besmet met Covid-19 en in april kwam hij op de intensive care terecht. In de dagen dat de premier in zelfisolatie moest, bleef hij maar uit zijn kamer in de ambtswoning komen en moesten ze zijn deur barricaderen met stoelen zoals je voor een hondenpup zou doen, beschreven ambtenaren. In juni 2022 stapte Johnson uiteindelijk op als premier, omdat bleek dat hij en zijn naaste medewerkers zich hadden onttrokken aan de lockdownregels zoals die voor de rest van de bevolking golden, met wekelijkse borrels en het structureel negeren van de sociale afstandsregels.

Leeslijst