Al maanden test Rusland de effectiefste combinatie van raketten tegen de Oekraïense luchtafweer

Kort na de bloedige Russische aanval op het Ochmatdyt Kinderziekenhuis in Kyiv, waarbij maandag twee doden en tientallen gewonden vielen, ging een ijzingwekkend beeld rond over de sociale media: daarop was het Russische kruisvluchtwapen in de lucht te zien, boven de stad, vlak voordat het insloeg en het ziekenhuis grotendeels verwoestte. Op bewegende beelden was de inslag zelf te zien.

Het projectiel, een Kh-101, had onderweg naar zijn doel alle Oekraïense luchtverdedigingsystemen weten te omzeilen, inclusief de westerse Patriot-installaties die de Oekraïense hoofdstad moeten beschermen.

De massale Russische aanval van maandag op verschillende Oekraïense steden – waarbij zeker 42 doden vielen – telde volgens de Oekraïense luchtmachtcommandant luitenant-generaal Mykola Olesjtsjoek 38 projectielen. Ze werden van honderden kilometers afstand afgevuurd in twee rondes, en vanuit alle windstreken: onder meer vanuit de Russische regio’s Saratov en Koersk en vanaf de bezette Krim.

Lees ook

De schade is enorm na een van de zwaarste raketaanvallen op Oekraïne sinds de Russische invasie

Medici helpen slachtoffers van de raketaanvallen in Kyiv.

Even belangrijk voor het ‘slagen’ van de aanval was de combinatie van wapens die Moskou inzette: in dit geval ging het om verschillende types ballistische raketten en kruisvluchtwapens: een Kinzjal, vier Iskander-M’s, een 3M22 Zirkon, dertien Kh-101’s, veertien Kalibrs, twee Kh-22’s en drie Kh-59/69’s. Dertig daarvan werden uit de lucht gehaald door de Oekraïense luchtafweer, acht raketten wisten erdoorheen te breken – waaronder het 7,45 meter lange projectiel dat het kinderziekenhuis raakte.

Combinaties van raketten

De combinatie van raketten die Moskou maandag op Oekraïne afvuurde was geen willekeurige. De afgelopen twee jaar hebben de Russen hun raket- en drone-aanvallen op Oekraïne steeds verder ‘geperfectioneerd’ om de schade op de grond zo groot mogelijk te maken. Telkens variëren zij de aantallen die worden afgevuurd, de combinatie van drones, kruisvluchtwapens en ballistische raketten, de volgorde waarin zij worden gelanceerd en de routes die zij afleggen voordat zij hun doel bereiken.

Sommige kruisvluchtwapens worden zo geprogrammeerd dat zij eerst een hele route afleggen, afbuigen, cirkelen of 180 graden keren voordat zij hun doel echt bestoken; alles met het doel om de Oekraïense luchtverdediging te slim af te zijn. Vorig jaar lieten de Russen hun raketaanvallen voorafgaan door grote ‘zwermen’ van Shaheed-drones van Iraanse makelij, met het doel Oekraïense radarsystemen te overweldigen.

Na elke Russische aanvalsgolf wordt het ‘succes’ beoordeeld; de efficiëntie van de aanvallen hangt af van de manier waarop de Oekraïense luchtafweer reageert, en hoeveel raketten en drones worden onderschept.

De Russische strategie in de lucht heeft in elk geval dit jaar haar vruchten afgeworpen voor Moskou. Het grootste deel van 2023 was de Oekraïense luchtafweer behoorlijk succesvol, vooral dankzij westerse systemen als Patriot en Nasams. Vooral de hoofdstad Kyiv was daardoor goed beschermd. Het percentage onderschepte Russische raketten en kruisvluchtwapens lag volgens de Oekraïense luchtmacht een jaar geleden boven de 80. Veel aanvallen werden afgewend voordat Oekraïense burgers wisten dat zij onder vuur lagen.

Schaarse Patriotraketten

Maar tegen het einde van vorig jaar, toen de Amerikanen hun militaire steun voor zo’n vijf maanden onderbraken, raakte de Oekraïense defensie langzaam door haar voorraad interceptoren heen – ook Patriot-raketten werden schaars. Volgens cijfers van de Oekraïense luchtmacht daalde het aantal onderschepte raketten dit jaar tot onder de 30 procent. Mede daardoor wisten de Russen de eerste maanden van dit jaar enorme schade aan te richten aan de Oekraïense energievoorziening.

Lees ook

Veel verliezen, weinig terreinwinst: Rusland profiteert nauwelijks van verzwakte Oekraïense krijgsmacht

Het kruis van de lokale kerk in Bohorodytsjne ligt tussen het puin, na een Russische aanval op het dorp in de regio Donetsk in april dit jaar.

„Helaas verbetert de vijand zich voortdurend, niet alleen zijn verkennings- en aanvalsdrones, maar ook andere middelen voor luchtaanvallen: kruisvluchtwapens en ballistische raketten”, schreef Joeri Ihnat, oud-woordvoerder van de Oekraïense luchtmacht, maandag. „Als gevolg daarvan worden ze moeilijker op te sporen en te vernietigen.” De kruisvluchtwapens vlogen maandag volgens hem „extreem laag” om buiten het bereik van de Oekraïense luchtafweer te blijven, in sommige gevallen niet hoger dan vijftig meter boven de grond.

Daarmee lijken de Russen hun aanvalstactieken opnieuw te hebben aangepast. Extreem lage vluchthoogtes zoals die van maandag geven de Oekraïense luchtafweer nauwelijks tijd om te reageren.

Testen van de luchtverdediging

Volgens analisten van het Institute for the Study of War (ISW), een defensiedenktank in Washington, hebben de Russen de afgelopen maanden geen grotere aantallen raketten en kruisvluchtwapens afgevuurd op Oekraïne, in vergelijking met eerdere periodes in de oorlog. Dat Moskou er dit jaar beter in slaagt door de Oekraïense luchtverdediging heen te breken, komt volgens hen doordat de Oekraïense luchtverdediging verzwakt is geraakt als gevolg van munitietekorten. Daarnaast lijken de Russen volgens het ISW bij hun raketaanvallen met „tactische aanpassingen” profijt te trekken van „het maandenlang testen van de Oekraïense luchtverdediging”.

Brokstukken van een Russische Kinzjal-raket die in mei vorig jaar boven Kyiv werd neergehaald.
Foto Oleksii Samsonov/Getty Images

Daarbij maakten de Russen op nog een andere manier gebruik van de beperkingen van de Oekraïense luchtverdediging. Voor het onderscheppen van Russische ballistische raketten is Oekraïne afhankelijk van westerse Patriots; omdat de schaarse Patriot-systemen nodig waren om onder meer Kyiv te beschermen, konden ze niet worden gebruikt langs de frontlinies. Mede daardoor kregen vliegtuigen van de Russische luchtmacht in de grensstreken nagenoeg vrij spel bij hun verwoestende aanvallen met glijbommen op de Oekraïense verdedigingslinies aan het front.

Volgens de ISW-analisten bewijst de luchtaanval van maandag dat Rusland zijn ‘aanvalspakketten’ blijft aanpassen om de tekorten van de Oekraïense luchtverdediging maximaal uit te buiten. Aan Oekraïne, aldus de Amerikaanse analisten, de taak hierop een antwoord te vinden met de luchtverdedigingsmiddelen die het Westen ter beschikking stelt. Het is niet voor niets een belangrijk onderwerp op de agenda van de NAVO-top in Washington.