Aanklager Strafhof wil Netanyahu, zijn minister van Defensie en leiders Hamas laten arresteren

De hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof in Den Haag, Karim Khan, heeft maandag arrestatiebevelen aangevraagd voor de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en zijn minister van Defensie Yoav Gallant wegens hun verantwoordelijkheid voor oorlogsmisdaden die zouden zijn begaan tijdens de Gaza-oorlog. Daarnaast wil hij drie leiders van Hamas aanklagen, Yahya Shinwar, Ismail Haniyeh en Mohammed al-Masri, ook bekend als Deif, wegens hun rol bij de aanval van 7 oktober op Zuid-Israël, waarbij 1.200 mensen werden gedood.

Khan zei gegronde redenen te hebben om aan te nemen dat alle vijf „criminele verantwoordelijkheid dragen” voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

Het staat overigens nog niet vast dat de arrestatiebevelen er daadwerkelijk zullen komen. De komende maanden zullen rechters van het Strafhof beoordelen of er inderdaad voldoende grond bestaat voor zulke arrestatiebevelen. Het Strafhof beschikt niet over eigen middelen om eventuele arrestatiebevelen ook daadwerkelijk uit te voeren. Daarvoor is het afhankelijk van de lidstaten.

Veel commotie

Hoewel er al enige tijd rekening werd gehouden met de mogelijkheid van een aanklacht tegen Netanyahu, Gallant en de Hamas-leiders, zorgde Khans aankondiging onmiddellijk voor veel commotie, niet alleen in Israël maar ook aan Hamaszijde. Khans voornemen zal vermoedelijk ook de wereldwijde pro-Palestijnse en pro-Israëlische protesten nieuwe impulsen geven.

Israël is weliswaar geen partij bij het Strafhof, maar Palestina is dat wel en omdat Israëls vermeende oorlogsmisdaden zich deels op Palestijns grondgebied hebben afgespeeld, kunnen Netanyahu en Gallant toch aangeklaagd worden.

Vanuit Israël werd er woedend gereageerd. Minister van Buitenlandse Zaken Israel Katz sprak van „een historische schandvlek die voor altijd herinnerd zal worden”. Hij kondigde prompt de oprichting aan van een speciaal comité dat zich tegen zulke aanklachten van het Strafhof teweer moet stellen.

Ook Benny Gantz, een rivaal van Netanyahu die deel uitmaakt van het huidige oorlogskabinet, veroordeelde Khans aankondiging. Hij stelde dat Israëls strijdkrachten zich aan de „strengste normen” houden. Bovendien, vindt hij, is het Israëlische justitiële apparaat heel goed in staat om zulke zaken zelf te behartigen. Israël voert volgens hem een gerechtvaardigde oorlog na het bloedbad dat Hamas op 7 oktober aanrichtte. Het aanvragen van arrestatiebevelen tegen Israëlische leiders is volgens hem daarom juist zelf misdadig.

‘Geen beul maar slachtoffer’

Ook Hamas, dat zichzelf in de eerste plaats als een verzetsorganisatie tegen Israël beschouwt, wees Khans aankondiging direct van de hand. In een schriftelijke verklaring stelde Hamas dat Khan ten onrechte „het slachtoffer probeert gelijk te stellen aan de beul”.

Haniyeh, de politieke leider van Hamas, verblijft momenteel in Qatar. Shinwar en Al-Masri (Deif) houden zich daarentegen naar wordt aangenomen nog schuil in tunnels onder de Gazastrook.

De kans dat Netanyahu, Gallant, Shinwar, Haniyeh en Al-Masri snel voor de rechters van het Strafhof in Den Haag zullen staan, is zelfs in het geval van zulke arrestatiebevelen gering. De symbolische betekenis ervan is niettemin groot. Vooral voor Israël, dat zich vanouds presenteert als het enige democratische bolwerk in het Midden-Oosten, betekent het een pijnlijk gezichtsverlies dat zijn leiders binnenkort mogelijk op een lijst van gezochte personen komen te staan op verdenking van oorlogsmisdaden.

Deze deuk in het imago volgt op een andere pijnlijke kwestie: de zaak die Zuid-Afrika aanspande tegen Israël voor het Internationaal Gerechtshof op verdenking van het schenden van het genocideverdrag door zijn optreden tijdens de Gaza-oorlog. Deze zaak loopt nog.

Uit de verklaring waarin Khan zijn besluit toelichtte, blijkt dat hij de Israëlische leiders onder meer denkt te kunnen aanklagen wegens het gebruik van uithongering van de bevolking als methode van oorlogsvoering. De burgerbevolking was door Israël onderworpen aan „een collectieve bestraffing”, met alle gevolgen van dien. „Daaronder vallen ondervoeding, dehydratie, diep lijden en een toenemend aantal doden onder de Palestijnse bevolking, waaronder baby’s, andere kinderen en vrouwen.” Israël heeft steeds ontkend de Gazanen bewust te hebben willen uithongeren.

Arrestatiebevelen tegen de leiders van Hamas zullen zich wat Khan betreft vooral richten op hun aanval op Zuid-Israël van 7 oktober. Khan zelf bezocht naderhand het getroffen gebied en sprak daar met overlevenden. „Ik hoorde hoe de liefde binnen een familie, de diepste banden tussen een ouder en een kind ontwricht werden om een onpeilbaar leed aan te doen door opzettelijke wreedheid en extreme harteloosheid. Deze daden vereisen het afleggen van rekenschap”, schreef hij. Ook draagt Khan Shinwar en Al-Masri na dat Hamas gijzelaars meenam uit Zuid-Israël en die slecht behandelde.

Het Strafhof heeft in het verleden vaker arrestatiebevelen tegen regeringsleiders uitgevaardigd, onder meer tegen de Russische president Poetin vorig jaar, en eerder al tegen de toenmalige Libische leider wijlen Moammar Gaddafi en de Soedanese president Omar al-Bashir. Poetin noch Bashir is tot dusverre in Den Haag voor het Strafhof verschenen.

Lees ook ‘Het internationaal recht biedt aanknopingspunten voor vervolging Israël om uithongering van Gaza’

Palestijnse kinderen in de rij voor voedsel van de World Central Kitchen, op 1 mei in Centraal-Gaza.